Jaka aplikacja do czytania jest najlepsza dla dziecka z dysleksją?

Dysleksja to wynikająca z pracy mózgu różnica w tym, jak dziecko przetwarza głoski języka. To najczęstsza specyficzna trudność w uczeniu się: według amerykańskiego stowarzyszenia International Dyslexia Association w jakimś stopniu dotyczy mniej więcej 1 na 5 dzieci. Najlepiej potwierdzona w badaniach odpowiedź na pytanie, jak uczyć czytać dziecko z dysleksją, to systematyczna nauka czytania (w krajach anglojęzycznych: structured literacy), czyli jasne, uporządkowane uczenie krok po kroku świadomości fonologicznej, związków głosek z literami, płynności, słownictwa i rozumienia. Najczęściej przywoływanym przykładem jest metoda Orton-Gillingham, opracowana w latach 30. XX wieku i rozwijana do dziś. W Polsce na tych samych zasadach opiera się dobra terapia pedagogiczna, prowadzona na polskim materiale.

Sally Shaywitz z Yale Center for Dyslexia and Creativity, Maryanne Wolf w „Proust and the Squid” i Mark Seidenberg w „Language at the Speed of Sight” dochodzą do tego samego wniosku. Mózg z dysleksją potrzebuje jasnego uczenia, jak litery zapisują głoski, a potem codziennych ćwiczeń z informacją zwrotną. Zgadywanie wyrazów z kontekstu, typowe dla podejścia „balanced literacy” w wielu amerykańskich szkołach, tylko powiększa różnicę.

Aplikacja nie zdiagnozuje dysleksji. W Polsce diagnozę stawia poradnia psychologiczno-pedagogiczna, bezpłatnie. W USA formalną diagnozę daje badanie u psychologa klinicznego albo szkolnego, zwykle za 1500–3000 dolarów. Aplikacja nie poprowadzi też terapii metodą Orton-Gillingham ani terapii pedagogicznej. To wielozmysłowa praca jeden na jeden, dopasowana do konkretnego dziecka, która wymaga przeszkolonego człowieka. Aplikacje, które obiecują, że „wyleczą dysleksję” albo zastąpią specjalistę, po prostu obiecują za dużo.

Aplikacja może za to wziąć na siebie ćwiczenia: codzienne czytanie na głos z natychmiastową informacją zwrotną na poziomie wyrazu. Amerykański National Reading Panel (2000) uznał płynność za jeden z pięciu filarów sprawnego czytania, a badania Samuelsa nad wielokrotnym czytaniem na głos pokazują, że ćwiczenie na głos, z informacją zwrotną, łączy technikę czytania z rozumieniem. Najtrudniej jest robić to codziennie. Może to robić rodzic, który co wieczór przez 20 minut czyta razem z dzieckiem. Może też dobrze dobrana aplikacja.

Readigo to aplikacja na iOS dla dzieci w wieku 6–12 lat. Słucha, jak dziecko czyta na głos, i na bieżąco ocenia czytanie. Rozpoznawanie mowy w Readigo jest dostosowane do dziecięcych głosów, a ocena obejmuje cztery rzeczy: poprawność, płynność, tempo i wyraźność. Zasady oceny opierają się na związkach między głoskami a literami, które badania nad czytaniem (Science of Reading) uznają za podstawę nauki czytania. Pomyłki nie są karane: smok Igo, towarzysz czytania, reaguje na ekranie. Bez czerwonych znaczków i komunikatów „źle”, co ma znaczenie dla dziecka z dysleksją, które często przez lata słyszało głównie poprawki.

Dla dziecka z dysleksją Readigo robi dobrze jedną rzecz: zdejmuje z codziennych ćwiczeń ciężar organizacji. Historie są dobrane do poziomu czytania dziecka, a polskie są pisane po polsku, nie tłumaczone. Raz w tygodniu rodzic dostaje w Trybie rodzica raport z wyrazami, na których dziecko się potknęło. To te same dane, o które terapeuta prosi na początku zajęć. Readigo jest jednym elementem planu, a nie całym planem.

Jeśli dziecko ma diagnozę albo istnieje silne podejrzenie dysleksji, najpierw zadbaj o terapię. W Polsce to zajęcia korekcyjno-kompensacyjne w szkole, terapia w poradni albo prywatny terapeuta pedagogiczny. W USA podstawą jest szkolny specjalista przeszkolony w metodzie Orton-Gillingham, Wilson, Lindamood-Bell albo podobnej, a prywatny korepetytor OG kosztuje tam 40–100 dolarów za zajęcia. IDA prowadzi katalog certyfikowanych specjalistów. Jeśli barierą są koszty, pamiętaj, że pomoc psychologiczno-pedagogiczna w polskiej szkole jest bezpłatna i masz prawo o nią prosić (w USA odpowiednikiem są zajęcia Tier 2/3 w ramach MTSS albo RTI).

Do tego dołóż codzienne czytanie na głos. Dwadzieścia minut dziennie, codziennie: konkretny plan ćwiczeń w domu rozpisuje je minuta po minucie. Tu pasuje Readigo (albo rodzic, który czyta razem z dzieckiem papierową książkę). Chodzi o powtarzanie z informacją zwrotną. Zapisuj z tygodnia na tydzień, które wyrazy sprawiają dziecku kłopot. Cotygodniowy raport Readigo to pokazuje, ale zeszyt też się sprawdzi. Pokaż tę listę terapeucie, żeby kolejne zajęcia trafiały w prawdziwe luki.

Zmień emocjonalną historię. Dzieci z dysleksją zwykle przez lata były poprawiane, poganiane i zawstydzane. Cokolwiek wybierzesz do ćwiczeń (aplikację, wspólne czytanie z rodzicem, korepetycje), dziecko musi czuć się przy tym bezpiecznie. Readigo celowo nie używa czerwonych znaczków ani zawstydzających komunikatów. To nie jest najważniejsza część planu przy dysleksji, ale też nie jest bez znaczenia.

Amerykańskie szkoły korzystają z Lexia Core5 i Amira Learning, ale rodzice zwykle nie mogą kupić ich sami. Reading Eggs uczy przez gry angielskich głosek, liter i sight words, ale nie ocenia głośnego czytania. ABCmouse i Khan Academy Kids to ogólne aplikacje edukacyjne dla młodszych dzieci, nienastawione na dysleksję. Epic i Homer skupiają się na bibliotece książek albo na czytaniu przez lektora, a nie na ćwiczeniu z informacją zwrotną. To głównie aplikacje anglojęzyczne i żadna z nich nie zastąpi systematycznej nauki czytania z przeszkolonym człowiekiem.

Jeśli chcesz zobaczyć zestawienie aplikacji do czytania dla dzieci i tego, co każda z nich naprawdę robi, zajrzyj do porównania. Uczciwie mówiąc: wybierz narzędzie do ćwiczeń, dzięki któremu dziecko będzie codziennie czytać na głos bez walki. Połącz je z terapią. To połączenie działa.